Nieuws > Jubileum-symposium Stichting Stapelbouw
18 juni 2010
Het klimaat en de gemetselde gevels: een palet van ontwikkelingen
"Vastgesteld kan worden dat de in Stapelbouw samenwerkende industrieën zich de afgelopen 20 jaar er geenszins met een Jantje van Leiden hebben afgemaakt. Samenwerking met de TU Eindhoven en de inbreng van kennis en kunde van de in Stichting Stapelbouw samenwerkende sectoren hebben geleid tot een zelfstandige kennispositie en verbetering van de techniek van het stapelen”.
Deze conclusie trok voorzitter mr. Ewald L.J. van Hal van de Stichting Stapelbouw aan het eind van het jubileumsymposium van de Stichting Stapelbouw op 17 juni 2010 op de TU Eindhoven. Aanwezig bij het symposium ‘Gemetselde gevels en het klimaat’ waren vertegenwoordigers van de industrie, aannemerij, wetenschap, hoger onderwijs, overheid en van normerende en certificerende instellingen.
De bijeenkomst was een jubileumeditie van de tweejaarlijkse industriedag die de stichting gewoonlijk organiseert voor achterban en relaties. Zowel de Stichting als de Leerstoel Steenconstructies aan de TU Eindhoven bestonden 20 jaar. Was de stichting aanvankelijk vooral financieringsoverleg voor de buitengewone leerstoel Stapelbouw, gaandeweg heeft deze zich ontwikkeld tot een platform voor kennisontwikkeling en kennisoverdracht en partner van de gewone Leerstoel Steenconstructies.
Stichting Stapelbouw bood de bezoekers een gevarieerd lezingenprogramma met actuele informatie over de ontwikkelingen rond het klimaat en de (mede daardoor) veranderende eisen ten aanzien van gestapelde constructies zoals gevels. Aan bod kwamen nieuwe gevelconcepten en nieuwe systemen voor energiebesparing via de constructie en uiteraard de isolatiewaarde van gevels. Ook de kwaliteitsaspecten van gemetselde gevels van naoorlogse hoogbouw kwamen ter sprake en verder was er aandacht voor bijzondere wetenswaardigheden van heden en verleden.
Traditionele bouwproces doorbreken
Als het gaat om de toekomst van de stichting zijn er twee belangrijke lijnen, aldus voorzitter Van Hal: een klimatologische lijn en een strategische. Bij de klimatologische lijn gaat het om de technische impact van de opwarming van de aarde op gebouwen, nieuwe eisen voor duurzaam en spaarzaam materiaalgebruik en het zoeken naar innovatieve oplossingen voor energie-efficiënt gebruik van gebouwen. Bij de strategische lijn gaat het om onontkoombare fundamentele wijzigingen in het proces van ambachtelijk metselen. "Metselen kan niet meer, metselwerk wel", aldus de voorzitter die daarmee een controversiële opmerking van de Nationale Metselwerkdag in februari 2000 aanhaalde. Hij doelde daarbij onder meer op procesgerichte innovaties die op termijn zullen leiden tot meer prefab-metselwerk en wellicht robots die op de bouwplaats stenen muren stapelen.
Evolutie in wetenschap en onderwijs
Prof.ir.-arch. D.R.W. Martens, hoogleraar Steenconstructies van de faculteit Bouwkunde, blikte terug op 20 jaar leerstoel: de opstart, de groei tot volwassen leerstoel en de wetenschappelijke evolutie en de geschiedenis van de groei, waaronder de komst van de eerste hoogleraar, prof. ir. Cor J.M. Schiebroek (1989) en de eerste docent ir. A.Th Vermeltfoort (1990). Martens belichtte de uitbreiding van de stichting met nieuwe partijen en memoreerde de ontwikkeling van bijzondere leerstoel naar reguliere leerstoel in 1998; de wetenschappelijke evolutie van het onderwijs met o.m. de opsplitsing in het kader van de Bachelor/Master-structuur, de start van experimenteel onderzoek, onderwijs buiten de TU, zoals in de cursussen postacademische onderwijs en via symposia. Aangehaald werden de vele publicaties op basis van onderzoek: van CUR-rapporten, artikelen in het blad Cement tot actuele handboeken. Bijzondere bouwactiviteiten van studenten werden belicht en ook de ontwikkeling van de nieuwe bouwnormen kwam aan bod. Prof. Martens noemde de grote uitdagingen van de nieuwe tijd: energieprestatie van gebouwen, het gebrek aan metselaars en nieuwe normen versus constructieve veiligheid.
Voor de presentatie van prof. Martens klik hier.
Verdroging riviergebieden
Dr. A. Kattenberg, senior adviseur klimaatbeleid KNMI en lid van de Nederlandse delegatie in IPPC, schetste aan de hand van IPPC-scenario’s en regionale klimaatrollen een zorgelijk beeld van de mondiale opwarming tot 2100. Op basis van de gegevens van de IPPC (bundelt mondiale onderzoeken) verwacht hij dat de temperatuur in Europa meer zal toenemen dan in de rest van de wereld. In de winter wordt voor Noord-Europa de grootste opwarming verwacht, de jaarlijkse regenval neemt dan sterk toe, waardoor er meer rivierwaterafvoer komt. In de zomer neemt de neerslag af, waardoor de waterafvoer via de Rijn en Maas vermindert. Verdroging van uiterwaarden, natuurgebieden en landbouw kan het gevolg zijn. De wetenschapper nuanceerde de verwachtingen met de verklaring dat de modellen het soms niet met elkaar eens zijn. Veel is afhankelijk van de groei van CO2 uitstoot als gevolg van groei van de wereldbevolking en mogelijke sociaal-economische scenario’s. Volgens Kattenberg is een enorme ernergiebesparing te behalen via de bouw.
Voor de presentatie van dr. Kattenberg klik hier.
Isoleren van de gevel: nu voorsorteren!
De betekenis van het klimaat voor de gestapelde gevel belichtte dr. D.K.J. Tommel, voorzitter van de Nederlandse Isolatie Industrie. Hij benadrukte de rol die isolatie in de gevels kan spelen bij energiebesparen. "De Europese Unie wil vermindering van de emissies in 2020 met ten minste 20% t.o.v. 1990", memoreerde Tommel. "Lidstaten moeten zorgen dat na 2020 alle nieuwbouw (bijna) nul-energie-gebouwen zijn. Het isoleren van de schil speelt daarbij een cruciale rol", zo hield hij de toehoorders voor. "Ook de gevel moet zich aanpassen en een bijdrage leveren, ook in de bestaande bouw". Dr. Tommel belichtte o.m. toepassingsmogelijkheden van isolatie in samenhang met betonelementen of snelbouwsteen, als spouwisolatie en in buitengevelmetselwerk. Hij wees er op dat spouwmuurisolatie goedkoper is dan velen denken. Als voorbeelden van interessante (nieuwe) concepten noemde hij passief bouwen, massief-passief bouwen en na-isolatie-systemen. “We moeten nu voorsorteren en anticiperen op mogelijke oplossingen” met vooral aandacht voor de spouw, luidde de oproep van dr. Tommel.
Voor zijn lezing klik hier.
De complexe meetbaarheid van EPC’s
Het Energieprestatiecoëfficiënt (EPC) is afhankelijk is van heel veel factoren, meer dan men denkt. Verder onderzoek is daarom nodig, met name naar bewonersgedrag en energiebenuttingsfactoren. Dat waren conclusies van ir. Antonin G. van de Bree, senior consultant van Ecofys Netherlands BV. Hij ging in op verlaging van de EPC en de prestatie van energieconcepten. Het bepalen van betere energieconcepten en het meten van de werkelijke prestatie blijkt erg complex, gaf hij aan. Van de Bree belichtte in dat verband ook de oude en nieuwe normen en ging daarbij in op de diverse kwaliteitsaanduidingen. Hij merkte op dat het moeilijk is grip te krijgen op sommige aanduidingen en uitte twijfel over de juistheid daarvan. Via verschillende invalshoeken werden energieconcepten bekeken, zowel via de bouwkundige kant als ook via de lijn van installaties. Aan bod kwamen vele beïnvloedende factoren: interne warmtelasten, de werking van de diverse isolatiepakketten, de ligging van panden, indeling, bouwkundige situatie, materialen en ventilatiesoorten (natuurlijk, mechanisch of balans-). Maar ook: de aard van gebruik en bewoning en bv. zontoetreding. Zijn aanbeveling was om meer te richten op warmtetapwater en minder op ruimteverwarming. Presentatie is binnenkort beschikbaar.
P-spektakel: confrontatie van ontwerp met constructie
Mevrouw Karmen R. de Maaré, student Bouwkunde TU/e en medeorganisator van het P-spektakel deed verslag van dit Propedeuse spektakel. 230 eerstejaarsstudenten van de TU Eindhoven bouwden 46 stenen tafels met 11.500 bakstenen en 2300 meter touw. Er werd geen metselspecie gebruikt! De Maaré gaf een beeldimpressie van het spektakel en lichtte de fasen toe: de verkenning (druk-en trekkrachten), individueel ontwerp, groepsontwerp tot het daadwerkelijk bouwen van de tafels. Het resultaat: een variëteit van bijzonder fraaie en bijzondere stenen tafels, een staaltje studentenvakmanschap en een beeld van waartoe innovatieve creativiteit kan leiden.
Voor de presentatie klik hier.
Ontwikkelingen en verrassende concepten
Prof. dr.ir. Chr.P.W. Geurts, hoogleraar Technology of the Building Envelope van de faculteit Bouwkunde van de TU Eindhoven ging in op de toekomst van de gebouwschil. Hij schetste de diverse ontwikkelingen aan de hand van de thema’s: maatschappij, eindgebruiker en bouwsector. Belicht werden de diverse aspecten van energiegebruik in de woningbouw (zon, gas, elektra, bewoners, ventilatie, transmissie en warmtewater) en de stijging van energiegebruik met 2% per jaar. Hij pleitte voor een geïntegreerde benadering van de diverse aspecten. De jaarlijkse vervanging van 17000 woningen op een totaal van 7 miljoen is niet voldoende om dit punt snel aan te pakken, aldus Geurts. Nieuwe bouwprocessen passeerden de revu als "slim bouwen" (elementenbouw, prefab en lichtgewicht-) en "slim renoveren". Prof Geurts ging ook in op het onderzoek van de TU en nieuwe lijnen in het onderwijs (bv. colleges bouwproductontwikkeling). Hij toonde tot slot een reeks innovatieve start-concepten van studenten: bijv. in 1 dag vervangen van oude gevels door (lichtere) prefab gevels, die evt. ruimer teruggezet kunnen worden voor meer woonoppervlakte. Verder bv.: een klikbare thermosteen, stapelen met verschillend gevormde elementen en stapelen tussen zuilen. Deze concepten zijn gereed om op de markt te komen, een brug moet geslagen worden tussen opdrachtgevers en aanbieders, zo gaf professor Geurts aan.
Voor de lezing van professor Geurts klik hier.
Schade aan gemetselde kopgevels
Tot slot kwam ir. S.N.M. Wijte, aan het woord, voorzitter van de Technische Commissie, over de uitkomsten van een VROM-inspectie in 2007 en het recente rapport van Stapelbouw en SBR over schade aan kopgevel-metselwerk van naoorlogse gebouwen. Hij beklemtoonde dat de aantasting niet zozeer het gevolg is van het externe klimaat. Aantasting van de gemetselde gevels is eerder gevolg van de architectuur van die tijd en een ongelukkige combinatie met nieuwe technieken en materialen na de eerste olie-crisis. De driftige na-isolatie verstoorde het (interne) klimaat in de spouw met alle gevolgen van dien. Verzinkte stalen ankers en metselwerkwapening bleken niet corrosie-bestendig. De stale ankers zijn zwaar gecorrodeerd of opgelost. Wijte signaleerde echter ook gebrekkig uitgevoerde of onjuiste aanstortingen van beton aan de oplegranden, slechte dilatatievoegen, een beperkte hechtsterkte van mortels en onvoldoende betonverdichting. Wijte gaf aan dat de risico’s nu grotendeels zijn ondervangen door nieuwe regelgeving. "Met name de Eurocode 6 biedt voldoende handvatten om te komen tot duurzaam veilige gevels". Kennisoverdracht naar de uitvoerende en ontwerpende partijen en het nemen van ontwerpverantwoordelijkheid noemde hij erg belangrijk. Ir. Wijte: "Niet door schade en schande wijs worden, maar schade voorblijven. We zijn wijzer als we schade door verandering van de toepassing van materialen in de toekomst kunnen voorkomen".
Voor de lezing van ir. Wijte klik hier.
